Το περιτόναιο είναι μια λεπτή, διαφανής, ημιδιαπερατή μεμβράνη που επενδύει την εσωτερική επιφάνεια της περιτοναϊκής κοιλότητας, της πυέλου και των οργάνων που εμπεριέχουν (ήπαρ, σπλήνας, έντερο, μήτρα, ωοθήκες). Αποτελείται από δύο επιφάνειες (πέταλα). Η μία καλύπτει την εσωτερική επιφάνεια του τοιχώματος της κοιλιάς (τοιχωματικό περιτόναιο) και η άλλη καλύπτει τα σπλαγχνικά όργανα και τα σταθεροποιεί. Ο χώρος μεταξύ αυτών των δύο πετάλων λέγεται περιτοναϊκή κοιλότητα, και περιέχει φυσιολογικά μικρή ποσότητα υγρού για την λίπανση των οργάνων
Ο καρκίνος των οργάνων της κοιλιάς (παχύ έντερο, στομάχι, σκωληκοειδής, ωοθήκες) διασπείρεται στο υπόλοιπο σώμα με τρεις τρόπους:
- Με την φλεβική κυκλοφορία, καρκινικά κύτταρα μεταναστεύουν και αναπτύσσονται σε άλλα όργανα όπως το ήπαρ και οι πνεύμονες.
- Με τα λεμφαγγεία καρκινικά κύτταρα μεταναστεύουν στους λεμφαδένες.
- Καρκινικά κύτταρα πέφτουν ελεύθερα μέσα στην κοιλιά και εμφυτεύονται στο περιτόναιο, την μεμβράνη που καλύπτει όλα τα όργανα.
Τα καρκινικά κύτταρα που διασπείρονται στην περιτοναϊκή κοιλότητα πολλαπλασιάζονται και μετατρέπονται σε μικρές μάζες που ονομάζονται «εμφυτεύσεις». Η κατάσταση αυτή ονομάζεται «περιτοναϊκή καρκινωμάτωση». Τα κύτταρα αυτά, εμφυτεύονται με ιδιαίτερη ευκολία σε περιοχές έντονης φλεγμονής ή τραύματος. Τέτοιες περιοχές είναι και όλες οι χειρουργικές τομές. Σε μετέπειτα στάδιο οι εμφυτεύσεις συνοδεύονται από ασκίτη δηλαδή άθροιση επιπλέον υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα. Η κατάσταση αυτή έως και πριν μερικά χρόνια δεν επιδεχόταν κάποιας παρέμβασης διότι οι άρρωστοι θεωρούνταν τελικού σταδίου με διάμεση επιβίωση που κυμαίνεται 3 με 6 μήνες. Τις δύο τελευταίες δεκαετίες η ανάπτυξη της κυτταρομειωτικής χειρουργικής σε συνδυασμό με την εφαρμογή τοπικοπεριοχικής χημειοθεραπείας (HIPEC, PIPAC) σε μια προσεκτικά επιλεγμένη ομάδα ασθενών έχει οδηγήσει σε διάμεση επιβίωση 25-40 μήνες.
Τι είναι η Κυτταρομειωτική Χειρουργική ?
- Αποτελεί μια σειρά εκτομών, ενδοκοιλιακού οργάνου ή ιστών που έχουν εμφυτεύσεις από καρκινικά κύτταρα
- Περιλαμβάνει και εκτομή τμημάτων ή και ολόκληρου του τοιχωματικού περιτοναίου και του μείζονος επιπλόου
- Στόχος είναι να εκταμεί κάθε εστία που έχει μικροσκοπική διήθηση από νόσο
Τι είναι η HIPEC ?
Πώς λειτουργεί;
- Η κυτταρομείωση προηγείται της HIPEC με στόχο την πλήρης ή η μέγιστη δυνατή αφαίρεση όλων των ορατών καρκινικών εστιών στην κοιλιά.
- Μετά την ολοκλήρωση της χειρουργικής επέμβασης, χορηγείται χημικοθεραπευτικό διάλυμα απευθείας στο περιτόναιο.
- Το διάλυμα θερμαίνεται στους 42°C περίπου, καθώς η θερμότητα:
– Αυξάνει την ευαισθησία των καρκινικών κυττάρων στα φάρμακα.
– Βελτιώνει τη διείσδυση των φαρμάκων στους ιστούς. - Το διάλυμα κυκλοφορεί στην κοιλιακή κοιλότητα μέσω ειδικής αντλίας για 60-120 λεπτά.
Σε ποια νεοπλάσματα εφαρμόζονται ?
1.Μεσοθηλίωμα περιτοναίου
- Το μεσοθηλίωμα είναι μια σπάνια και επιθετική νεοπλασία που προέρχεται από τα μεσοθηλιακά κύτταρα που επενδύουν τις ορώδεις κοιλότητες του σώματος, όπως τον υπεζωκότα (συχνότερη μορφή), το περιτόναιο, το περικάρδιο και τον ελυτροειδή χιτώνα.
- Έχει συσχετισθεί με χρόνια έκθεση του οργανισμού στον αμίαντο.
- Ασαφή και μη ειδικά συμπτώματα (αδυναμία, κόπωση, κοιλιακή διάταση, ανορεξία)
- Η κυτταρομείωση και η Hipec αποτελούν την μόνη επιλογή των ασθενών αυτών
2.Ψευδομύξωμα και Βλεννώδη νεοπλάσματα Σκωληκοειδούς
- Απόλυτη ένδειξη για κυτταρομείωση και HIPEC
- Ψευδομύξωμα
– Δεν θεωρείται κακοήθεια (δεν μεθίσταται ούτε στους λεμφαδένες ούτε αιματογενώς)
– Κύτταρα προερχόμενα από ένα αδένωμα σκωληκοειδούς διασπείρονται στην περιτοναϊκή κοιλότητα και παράγουν μεγάλη ποσότητα βλέννης.
3. Καρκίνος Στομάχου
- Συχνή κακοήθεια, 40% εμφανίζεται με μεταστάσεις στην διάγνωση ειδικότερα 10% έχει περιτοναϊκές εμφυτεύσεις
- Η εφαρμογή κυτταρομείωσης και HIPEC αυξάνει την διαμέση επιβίωση σωστά επιλεγμένων ασθενών με το να έκαναν μόνο συστηματική χημειοθεραπεία
4. Καρκίνος Παχέος Εντέρου
- Ασθενείς με περιτοναϊκές εμφυτεύσεις από αδενοκαρκίνωμα του παχέος εντέρου.
- Παράταση διάμεσης επιβίωσης 30-60 μήνες σε ασθενείς που μέχρι πριν λίγα χρόνια επιδεχόταν μόνο παρηγορητική – ανακουφιστική φροντίδα.
5. Καρκίνος παγκρέατος
6. Καρκίνος Ωοθηκών
Συμπτώματα-Παράγοντες Κινδύνου:
Η περιτοναική καρκινωμάτωση συχνά συνδέεται με προχωρημένο στάδιο καρκίνου και μπορεί να προκαλέσει συμπτώματα όπως:
- Κοιλιακό άλγος: Πόνος ή δυσφορία στην κοιλιά, που μπορεί να ποικίλει σε ένταση και να είναι διάχυτος.
- Φούσκωμα: Αίσθηση πρηξίματος ή πληρότητας στην κοιλιά, συχνά λόγω συσσώρευσης υγρού (ασκίτης).
- Ασκίτης: Συλλογή υγρού στην περιτοναϊκή κοιλότητα, η οποία μπορεί να προκαλέσει αύξηση του κοιλιακού όγκου και δύσπνοια λόγω πίεσης στο διάφραγμα.
- Απώλεια όρεξης: Μείωση της όρεξης, που μπορεί να οδηγήσει σε ανεξήγητη απώλεια βάρους.
- Απώλεια βάρους: Συνήθως συνοδεύεται από αδυναμία και κακουχία.
- Δυσπεψία: Δυσκολία στην πέψη ή δυσφορία μετά το φαγητό.
- Ναυτία και έμετος: Συχνά λόγω πίεσης ή απόφραξης από τις καρκινικές μάζες.
- Αλλαγές στις εντερικές συνήθειες: Διάρροια ή δυσκοιλιότητα, ανάλογα με την πίεση στα έντερα.
Προδιαθεσικοί παράγοντες της περιτοναικής καρκινωμάτωσης:
- Καρκίνος των ωοθηκών: Ένας από τους πιο συχνούς τύπους καρκίνου που μπορεί να εξαπλωθεί στην περιτοναϊκή κοιλότητα.
- Γαστρεντερικός καρκίνος: Καρκίνοι του στομάχου, του παχέος εντέρου ή του παγκρέατος μπορούν να εξαπλωθούν στην περιτοναϊκή κοιλότητα.
- Καρκίνος του παγκρέατος: Συχνά προκαλεί περιτοναική καρκινωμάτωση στα προχωρημένα στάδια.
- Πρωτοπαθής περιτοναϊκός καρκίνος: Σπανιότερος, αλλά εμφανίζεται στον περιτοναίο ιστό χωρίς να ξεκινά από άλλα όργανα.
- Χαμηλή ανοσία: Άτομα με κατασταλμένο ανοσοποιητικό σύστημα, όπως όσοι λαμβάνουν ανοσοκατασταλτική θεραπεία, είναι πιο επιρρεπή σε διάφορες μορφές καρκίνου.
- Οικογενειακό ιστορικό καρκίνου: Γενετική προδιάθεση, όπως μεταλλάξεις στα γονίδια BRCA1 και BRCA2, αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνων που μπορεί να οδηγήσουν σε περιτοναική καρκινωμάτωση
- Προηγούμενη κακοήθεια: Ιστορικό καρκίνου ή μεταστάσεων αυξάνει τον κίνδυνο διασποράς στην περιτοναϊκή κοιλότητα.