Ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού (ορθοκολικός καρκίνος) είναι μια μορφή καρκίνου που ξεκινά στο παχύ έντερο (κόλον) ή στο ορθό, το τελικό τμήμα του πεπτικού σωλήνα. Είναι ένας από τους πιο συνηθισμένους καρκίνους παγκοσμίως (1 στους 10 καρκίνους αφορούν το παχύ έντερο), αλλά και ένας από τους πιο θεραπεύσιμους όταν διαγνωστεί σε πρώιμο στάδιο.
Ο καρκίνος του παχέος εντέρου συχνά ξεκινά από μικρές, μη καρκινικές (καλοήθεις) συσσωρεύσεις κυττάρων που ονομάζονται πολύποδες. Αυτοί οι πολύποδες μπορεί με την πάροδο του χρόνου να γίνουν καρκινικοί. Η αφαίρεση των πολυπόδων κατά τη διάρκεια κολονοσκόπησης μπορεί να αποτρέψει την ανάπτυξη του καρκίνου. Ο καρκίνος μπορεί να αναπτυχθεί σε οποιοδήποτε από τα 4 τμήματα του εντέρου και μπορεί να έχει διαφορετικά συμπτώματα ανάλογα με τον εντοπισμό του.
Δάγνωση - Συμπτώματα καρκίνου παχέους εντέρου:
Η νόσος είναι συχνά ασυμπτωματική. Όταν υπάρχουν συμπτώματα μπορεί να είναι ασαφή. Για παράδειγμα μια αλλαγή στην κινητικότητα του εντέρου (δυσκοιλιότητα, διάρροιες, ή ασχημάτιστα κόπρανα), μπορεί να μην προκαλέσουν την προσοχή του ασθενούς ή να αποδοθούν σε διαιτητικές αλλαγές. Ωστόσο τα συμπτώματα του καρκίνου του παχέος εντέρου μπορεί να περιλαμβάνουν:
- Αλλαγές στις συνήθειες του εντέρου: Διάρροια, δυσκοιλιότητα ή αίσθηση ότι το έντερο δεν αδειάζει πλήρως.
- Αίμα στα κόπρανα: Εμφάνιση αίματος, το οποίο μπορεί να είναι φωτεινό κόκκινο ή πιο σκούρο
- Πόνος ή δυσφορία στην κοιλιά: Αίσθημα κοιλιακής διάτασης
- Ανεξήγητη απώλεια βάρους: Χωρίς αλλαγές στη διατροφή ή τη φυσική δραστηριότητα.
- Αδυναμία και κούραση: Συχνά λόγω της απώλειας αίματος.
- Αίσθηση ότι το έντερο δεν αδειάζει πλήρως μετά την κένωση.
Παράγοντες Κινδύνου:
Ορισμένοι παράγοντες κινδύνου αυξάνουν τις πιθανότητες ανάπτυξης καρκίνου του παχέος εντέρου:
- Ηλικία: Άτομα άνω των 50 ετών έχουν μεγαλύτερο κίνδυνο.
- Πολύποδες παχέος εντέρου: Οι αδενωματώδεις πολύποδες εξαλλάσσονται σε καρκίνο
- Οικογενειακό ιστορικό: Ιστορικό καρκίνου του παχέος εντέρου ή πολύποδων σε συγγενείς πρώτου βαθμού.
- Γενετικές μεταλλάξεις – Σύνδρομα: γενετικά σύνδρομα που οδηγούν στην ανάπτυξη καρκίνου παχέος εντέρου (σ. Lynch)
- Φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου: Όπως η ελκώδης κολίτιδα και η νόσος του Crohn.
- Διατροφή: Μια διατροφή υψηλή σε κόκκινο ή επεξεργασμένο κρέας και χαμηλή σε φυτικές ίνες.
- Παχυσαρκία: Συνδέεται με αυξημένο κίνδυνο ανάπτυξης καρκίνου του παχέος εντέρου.
- Κάπνισμα και κατανάλωση αλκοόλ: Αυξάνουν τον κίνδυνο καρκίνου του παχέος εντέρου.
- Καθιστική ζωή: Η έλλειψη φυσικής δραστηριότητας συνδέεται επίσης με αυξημένο κίνδυνο.
Διάγνωση
Ο ασθενής πρέπει να υποβληθεί σε κολονοσκόπηση, η οποία αποτελεί την πιο συχνή διαγνωστική εξέταση για την ανακάλυψη του καρκίνου του παχέος εντέρου. Άλλες εξετάσεις μπορεί να είναι ενδεικτικές ύπαρξης καρκίνου, αλλά η κολονοσκόπηση είναι η πλέον επιβεβαιωτική μέθοδος. Εάν κατά την διάρκεια αυτής γίνει ορατή μία ύποπτη βλάβη στο βλεννογόνο του εντέρου τότε ο γαστρεντερολόγος λαμβάνει ένα μικρό ιστοτεμάχιο της βλάβης το οποίο αποστέλλεται για βιοψία. Στην βιοψία το ιστοτεμάχιο μελετάται στο μικροσκόπιο και διαπιστώνεται ή όχι η ύπαρξη καρκινικών κυττάρων
Ένα άλλο κοινό σενάριο είναι η ανεύρεση κακοήθειας σε ασυμπτωματικό άτομο στα πλαίσια προληπτικής κολονοσκόπησης. Καθίσταται εφικτή η έγκαιρη και πρώϊμη διάγνωση του καρκίνου, γεγονός που κάνει και τη θεραπεία της νόσου και αποτελεσματική. Δεν υπάρχει καμία εξέταση αίματος που να θέτει τη διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου!
Η διάγνωση του καρκίνου του παχέος εντέρου γίνεται κυρίως με κολονοσκόπηση. Άλλες εξετάσεις που μπορεί να υποβληθεί ο ασθενής είναι
- Αιματολογικές εξετάσεις για ανίχνευση καρκινικών δεικτών (όχι διαγνωστική αξία αλλά χρησιμοποιούνται ως βάση για την παρακολούθηση).
- Εξετάσεις κόπρανων για ανίχνευση αίματος. (η κολονοσκόπηση πολύ πιο ειδική μέθοδος )
- Βιοψία κατά τη διάρκεια της κολονοσκόπησης για μικροσκοπική εξέταση των κυττάρων.
- Αξονική τομογραφία (CT) ή Μαγνητική τομογραφία MRI (ορθό) για σταδιοποίηση της νόσου Τα στάδια του καρκίνου του παχέος εντέρου είναι τα εξής:
– Στάδιο 0: Ο καρκίνος εντοπίζεται μόνο στο βλεννογόνο του παχέος εντέρου. Λέγεται και καρκίνος “in situ”.
– Στάδιο Ι: Ο καρκίνος έχει διηθήσει το τοίχωμα του παχέος εντέρου, αλλά δεν το έχει διαπεράσει.
– Στάδιο ΙΙ: Ο καρκίνος έχει διηθήσει πιο βαθιά το τοίχωμα του παχέος εντέρου ή και το έχει διαπεράσει, αλλά δεν έχει διασπαρθεί στους λεμφαδένες.
– Στάδιο ΙΙΙ: Ο καρκίνος έχει διασπαρθεί στους λεμφαδένες.
– Στάδιο ΙV: Ο καρκίνος έχει εξαπλωθεί σε άλλα όργανα του σώματος, όπως το συκώτι και οι πνεύμονες, δηλαδή έχει δώσει απομακρυσμένες μεταστάσεις.
Θεραπεία
1. Χειρουργική Θεραπεία Του Καρκίνου Του Παχέος Εντέρου
Η χειρουργική αντιμετώπιση, αποτελεί και την ριζική λύση στο πρόβλημα του καρκίνου του παχέος εντέρου. Αποσκοπεί στην ριζική αφαίρεση του όγκου και των γειτονικών λεμφαδένων και την επανένωση (αναστόμωση) του εντέρου , ώστε να υπάρχει άρτια λειτουργικότητα και ογκολογικό αποτελέσματα του ασθενούς. Ανάλογα με το μέρος που εντοπίζεται και η βλάβη, η εγχείρηση αφορά το τυφλό και ανιόν, το εγκάρσιο, το κατιόν και το σιγμοειδές και τελικά το κατώτερο μέρος του εντέρου το ορθό.
Μερικές φορές αυτή η συνένωση (αναστόμωση) δεν μπορεί ή δεν επιτρέπεται να γίνει αμέσως στο χειρουργείο. Ο χειρουργός τότε είναι αναγκασμένος να δημιουργήσει μια άλλη δίοδο για την αποβολή του εντερικού περιεχομένου από τον οργανισμό. Έτσι δημιουργεί ένα άνοιγμα στο τοίχωμα της κοιλιάς και μέσα από αυτό βγάζει το κεντρικό τμήμα του υγιούς εντέρου και το ράβει έτσι ώστε να καθηλωθεί πάνω στο κοιλιακό δέρμα. Δημιουργεί μία στομία, δηλαδή μία «παρά φύσιν» έδρα. Η στομία που δημιουργείται από το παχύ έντερο λέγεται κολοστομία, ενώ η στομία που δημιουργείται από το λεπτό έντερο λέγεται ειλεοστομία. Γύρω από τις στομίες εφαρμόζεται ένας ειδικός σάκκος για τη συλλογή των κοπράνων. Οι περισσότερες από αυτές τις στομίες μπορούν να αναστραφούν μετά από μερικούς μήνες και να αποκατασταθεί πάλι η συνέχεια του εντερικού σωλήνα.
- Ανοιχτή Χειρουργική
Ο Χειρουργός διενεργεί μια τομή στο κέντρο της κοιλιάς προκειμένου να αφαιρέσει το τμήμα του παχέος εντέρου που απαιτείται και τους πέριξ λεμφαδένες. Απαιτεί γενική αναισθησία και μεγαλύτερο χρόνο νοσηλείας από τις ελάχιστα επεμβατικές τεχνικές που περιγράφονται παρακάτω. - Λαπαροσκοπική Χειρουργική
Η Λαπαροσκόπηση σήμερα προσφέρει στην χειρουργική του παχέος εντέρου, το σημαντικό υποβοήθημα της μεγάλης μείωσης του εύρους της χειρουργικής τομής, με αποτέλεσμα την μείωση του μετεγχειρητικού άλγους και του μετεγχειρητικού χρόνου ανάρρωσης. Πολυκεντρικές μελέτες έχουν επιβεβαιώσει ότι η λαπαροσκοπική χειρουργική δεν υστερεί στο ογκολογικό αποτέλεσμα σε σχέση με την ανοιχτή. Απαιτεί νοσηλεία 4-7 ημερών αναλόγως τον κάθε ασθενή, ενώ η διάρκεια επέμβασης κυμαίνεται από 2 έως 4 ώρες. - Ρομποτική Χειρουργική
Η ρομποτική χειρουργική για τον καρκίνο του παχέος εντέρου αποτελεί μια εξελιγμένη χειρουργική μέθοδο που επιτρέπει στη χειρουργική να πραγματοποιούνται επεμβάσεις με υψηλή ακρίβεια, τρισδιάστατη απεικόνιση υψηλής ανάλυσης, και εύρος κινήσεων που δεν είναι εφικτό να γίνει λαπαροσκοπικά. Οι τομές είναι μικρότερες σε σύγκριση με την ανοιχτή χειρουργική, κάτι που οδηγεί σε λιγότερο πόνο για τον ασθενή. Λόγω της ακρίβειας και του μικρότερου μεγέθους των τομών, η απώλεια αίματος είναι συχνά μικρότερη σε σχέση με την παραδοσιακή χειρουργική. Τέλος υπάρχει ταχεία ανάρρωση, με μικρότερη παραμονή στο νοσοκομείο και ταχύτερη επιστροφή στις καθημερινές δραστηριότητες.
2. Χημειοθεραπεία – Ακτινοθεραπεία
Σε ασθενείς με απομακρυσμένες μεταστάσεις (Στάδιο IV) ή με διηθημένους λεμφαδένες (Στάδιο ΙΙΙ) συστήνεται εκτός από το χειρουργείο να υποβάλλονται σε χημειοθεραπεία ή συνοδό ακτινοθεραπεία (στο ορθό). Η χημειοθεραπεία συνίσταται στην χρήση φαρμάκων τα οποία καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα. Συνήθως τα φάρμακα χορηγούνται ενδοφλέβια ή από του στόματος. Από τη στιγμή που θα περάσουν στην κυκλοφορία του αίματος, διανέμονται σε όλο το σώμα, και καταστρέφουν τα κύτταρα που έχουν διαφύγει στην συστηματική κυκλοφορία. Η ακτινοβολία είναι θεραπεία με ακτίνες υψηλής ενέργειας (όπως οι ακτίνες Χ) οι οποίες καταστρέφουν τα καρκινικά κύτταρα. Αν το μέγεθος ή η θέση ενός όγκου κάνει δύσκολη την εγχείρηση, η ακτινοβολία μπορεί να χρησιμοποιηθεί πριν από αυτή για να περιορίσει το μέγεθος του όγκου.